Nuusperspektief

Verlede week beland ek op ’n vliegtuig langs ’n Israeli wat geruime tyd reeds in Suid-Afrika woon. Hy is besig om ’n spanningsverhaal te lees oor moderne Israel. Dit is in Hebreeus geskryf, nes ons op kweekskool geleer het, van agter na voor en regs na links. Die voorblad is die agterblad en ek is dadelik geïnteresseerd. Ons begin gesels oor Israel en ek vra hom half moedeloos, waarom daar nie tog maar `n versoeningspad soos in Suid-Afrika geloop kan word nie. Later praat ons egter oor Israel se kibboetse en ek begin wonder: Het ons nie dalk baie daarvan in Suid-Afrika nodig nie?
Kibboetse is destyds begin as gemeenskappies wat op plase saam gewoon en gewerk het en so, nie net ’n bestaan gemaak het nie, maar eintlik met groot dissipline en harde werk ’n nuwe gemeenskap help bou het. Vandag is daar meer as 270 sulke gemeenskappe, wat nie net uit landbou ’n bestaan maak nie, maar sommige ook uit hoogs tegnologiese industrieë.
Die navorsing wat ons die afgelope tyd oor armoede in Suid-Afrika gedoen het, wys dat armoede veral vier oorsake het. Eerstens is daar is die ekonomiese stelsels waaroor ekonome en politici stry. Tweedens is daar ons gebrekkige onderwys. Derdens word armoede dikwels in die denke van mense gebore. ’n Slagoffermentaliteit of ’n sogenaamde armoede kultuur ontstaan dan. Hoop-loosheid is een van die belangrikste simptome en mense gly so al dieper in die put. Gebrekkige waardes is die vierde pilaar. Korrupsie en ’n gebrek aan werksetiek gedy in so ’n omgewing. Ons sien dit oral om ons.
Natuurlik sal ’n kibboets-stelsel vir Suid-Afrika verinheems moet word en baie belangrik, daar sal gewaak moet word teen eksklusiewe, sektariese gemeenskappies waarbinne ideologiese virusse so maklik gedy. Tog meen ek dat al vier genoemde uitdagings in so ’n stelsel aangespreek kan word. Die konsep is ook nie heeltemal nuut aan ons land nie. In die dertiger jare het die kerk na die Carnegie-verslag ’n aantal werkskolonies gestig, wat `n groot impak op armoede gemaak het.
Dalk moet die kerk dit weer doen. Die keer mag dit nie net vir `n bepaalde rassegroep wees nie, maar behoort ware inklusiewe gemeenskappe gestig te word. Ek droom van ’n plaas of twee as loodsprojekte waar mense saam woon en werk. Waardes behoort duidelik uitgespel te word en die kinders sal nie wonder of daar vanaand kos op die tafel is nie. As die kerk dit doen, sal ons nie skaam wees om dit vanuit ons geloof te doen nie. Daar sal dus goeie Hulp beskikbaar wees. Ek glo dat so `n droom met goeie bestuur en leierskap wel moontlik is. Die kinders kan geleer word en dié wat hard wil werk, sal ’n tuiste hê. Wie weet, dalk oortuig ons die regering om dit ook met van hul onbenutte grond te doen. Maar iemand moet die weg wys. Jy sien, wie armoede probeer verlig sonder om ’n nuwe gemeenskap te bou, bou maar ’n mankoliekige huis.

Die teoloog NT Wright het tereg opgemerk dat daar in om die kerk vandag twee groot storms woed. Aan die een kant is daar regse fundamentalisme en aan die ander kant is daar vrysinnige liberalisme. Dit is asof sommige wil beweer dat daar net nie meer plek is vir enige iets tussen in nie. Jy moet jou plek vind in een van die groeperinge en dan deel word van die konflik. Die NG Kerk het – tot baie groot frustrasie van albei groepe die afgelope jare – gekies om nie deel te wees van hierdie polarisasie nie. Natuurlik beteken dit nie dat daar nie lidmate binne die NG Kerk in albei hierdie groepe is nie. Tog dui die besluite van sinodes die afgelope jare dat die breë middelgrond voortdurend gesoek word. Sommige beskou dit as `n gebrek aan standpunt inname. Dalk is dit juis `n moedige plek om te wees waar mense sake so maklik wil vereenvoudig en wit of swart antwoorde soek.

Soms hoor `n mens die vraag of daar sommige sondes is wat groter is as ander? Is daar dinge wat jou makliker vergewe word as ander? Vir Fiela Komoetie in Dalene Matthee se Fiela se kind, was een dink duidelik: “God vergewe ons baie, maar God vergewe ons nie die kwaad wat ons ‘n kind aandoen nie”. Die vroeë kerk het ook lysies van erge sondes gehad. “Doodsondes” is dit genoem. Dit is oor een van hulle wat ek vandag iets wil sê: Trots, of te wel hoogmoed. soos dit op verskeie plekke in die Bybel genoem word en wat deur die Here verafsku word. (Spreuke 6:17)

Laat ons dit dadelik sê, daar is sekerlik vorme van trots wat nie sleg is nie, maar dis die hoogmoed-ding waaroor die Bybel dit so ernstig het.

Hoogmoed het baie gesigte, maar sekerlik is die eerste wat ons moet weet, dat hoogmoed so gevaarlik is omdat dit so verskriklik moeilik is om self raak te sien. Daarby is die skade wat dit aanrig aanvanklik so subtiel, maar het dit `n manier om soos `n kanker al verder te versprei.

Nou die dag hoor ek iemand weer sê: “Daai ou praat nooit sleg van ander nie, want hy praat die hele tyd net oor homself!” Hoogmoed is natuurlik die tweelingboetie van ego en ego die alterego van selfaanbidding. Hoogmoedige mense aanbid eintlik hulself.

Maar daar is meer. Hoogmoedige mense lewe met meer moed as wat wenslik is. Hulle dink meer van hulself as wat in werklikheid geldig is. Hulle sien neer op ander en verstaan nie dat alles wat hulle is eintlik `n gawe is nie. Ander simptome sluit in: Ongeduld, onvriendelikheid, afguns, liggeraaktheid, grootpraterigheid en eiebelang. Klink dit bekend? Ja, ons lees hiervan in 1 Kor. 13. Hoogmoed is eie liefde wat direk staan teenoor die liefde vir ander. Hoogmoedige lewens raak al hoe meer ingewikkeld en dra swaar bagasie met hul saam omdat hulle altyd moet goed lyk. Hulle is nie maklik verkeerd nie en sê nog moeiliker hulle is jammer.

Wat maak ons nog hoogmoedig? Kennis kan ons hoogmoedig en beterweterig maak. So ook sukses en onbegrip vir ander en waar hulle vandaan kom. Mag kan ons hoogmoedig maak. Hoogmoediges kyk na die wêreld deur hul eie oë en sukkel om dit deur God se oë te sien. Hoogmoed maak seer, soms baie seerder as fisiese geweld, maar dit kom tot `n val! (Jesaja 5:15)

En wat sou help? Ootmoed. Dis nog `n woord wat ons nie meer baie gebruik nie. Dit is egter meer as blote nederigheid. Dit is `n lewensmoed wat vloei uit `n neerbuig voor God en ander, nie omdat jy minderwaardig is nie, maar juis omdat jy geleer het wat genade beteken. In die woorde van Romeine 11:17-18: Ons is wilde takke wat op `n mak tak ingeënt is. Onverdiend. Ons dra nie die wortel nie. Die wortel dra ons. Laat ons dit nooit vergeet nie.

Die rubriek in DB oor wonderwerke het nogal reaksie tot gevolg gehad. Gaan loer gerus in by http://www.romereports.com/palio/the-67-miracles-of-lourdes-english-1605.html en lees oor die 67 wonderwerke (uit die 8000 aansprake) van Lourdes wat na intensiewe studie deur medici deur die RKK as wonderwerke verklaar is

Skokkende statistiek oor die stand van onderwys in Suid-Afrika het verlede week vir die soveelste keer op die tafel gekom tydens `n konferensie oor armoede en onderwys wat deur die diensgroep Armoede & Sorg van die NGK en VGK gereël is.
Van die statistiek is reeds bekend, maar miskien was dit die intensiteit waarmee `n erkende paneel sprekers hierdie, soms verbloemde werklikheid aangebied het, wat my laat besef het dat ons inderdaad met ’n krisis sit. In die woorde van Prof. Piet Naudé is dit `n krisis wat die vigspandemie in erns kan verbygaan.
Wanneer daar na die geletterdheidsvlakke van die 25% armstes in die samelewing gekyk word, vaar SA swakker as lande soos Malawi, Lesotho, Mosambiek, Namibië, Uganda, Zimbabwe, Kenia en Swaziland.
Wat wiskunde en wetenskap betref, sal slegs 6% van ons bevolking internasionaal kan meeding (TIMMS-evaluering).
Geld is daar genoeg (R207 biljoen in 2012/13), maar wat uitkomste betref, tel ons onder die onderste 10 uit 140 lande. Ons spandeer baie geld met min effek.
Jare gelede is stadige en stout leerlinge in die hoekie staan gemaak met `n kegelhoed (die sogenaamde “dunce” hoed) op hul kop. Die uitvalsyfer van kinders in die Suid-Afrikaanse onderwysstelsel lyk tans soos so `n hoed! (sien grafika) Ons het ’n 70% slaagsyfer in matriek, maar dit is 70% van die derde wat geskryf het. Twee derdes van ons potensiële matrieks het êrens langs die pad uitgeval.
Die implikasie is dat nagenoeg 500 000 ongeskoolde leerders, met min of geen vaardighede, elke jaar tot die groep werksoekers gevoeg word. Werkloosheid, misdaad en sosiale toelaes (15,6 miljoen ontvangers vanjaar) word dan die ongelukkige gevolg hiervan.
Die reuse gebrek aan kolleges en ambagskole help ook nie. 150 kolleges is in 50 gekonsolideer en boonop dui alles daarop dat slegs enkeles hiervan kan meeding op internasionale vlak.
Die idee het verder posgevat dat die enigste pad uit armoede deur ’n universiteit loop. Die gevolg is dat te veel studente wat nie daar hoort nie, by universiteite opdaag. Dit lei tot enorme teleurstelling en frustrasie by studente en hoë koste vir die staat. Sedert 1994 was daar ’n geleidelike afname in die groei van die aantal gegradueerdes. Hierdie groeikoers is selfs laer as die ekonomiese groeikoers.
Ernstige vrae word gevra oor die kundigheid van onderwysers in veral vakke soos wiskunde en wetenskap. In `n studie wat die WKOD onder graad 6-wiskunde onderwysers gedoen het, is bevind dat meer as 50% gesê het dat `n groei van 60 na 75, 15% is!
Statistiek dui ook daarop dat die vaardigheidsvlakke van die oorgrote meerderheid leerlinge in die intree fase slegs 30% van die aanvaarbare vlakke is. Ons faal reeds daar.
`n Verdere skokkende bevinding was dat die wegblysyfer onder arm dogters hoër is as by seuns. Die rede? Hul menstrueer. Hul het nie doekies nie, verstaan nie wat met hul gebeur nie en daar is haglike toilette by hul skole. Waar die probleme aangespreek is, het bywoning dramaties verbeter.
Waar laat dit ons?
Uit al die aanbiedings by die konferensie het dit baie duidelik geword dat daar ’n direkte verband gelê moet word tussen gebrekkige onderwys en armoede.
Daar het egter deur die loop van die twee dae ook `n ander prentjie ontwikkel. Dit gaan nie net oor gebrekkige infrastruktuur en kapasiteit nie. Tot `n groot mate weerspieël die stand van onderwys die morele toestand waarin die land verkeer. Daar hang ’n groot vraagteken oor die werksetiek en roeping van talle onderwysers. Gebroke of eintlik totaal afwesige gesinstrukture verhoog die krisis. Dit moet dadelik beklemtoon word dat daar ook duisende onderwysers is wat uitstekende en onbaatsugtige diens lewer. Hulle werk egter tans onder baie groot druk.
Die vraag moet ook reguit gevra word of ons skole nie politieke speelballe geword het nie? Regdeur die konferensie was die vakbonde, en in die besonder `n vakbond soos SADOU, die spreekwoordelike olifant in die vertrek.
Die rol wat vakbonde in ons demokrasie speel, word volledig erken. Tog word daar ernstige vrae gevra oor die rol en selfs destruktiewe rol wat SADOU (van die grootste groeperinge binne COSATU) speel. As kinders in die Kaap opgeroep word om teen `n tolstelsel in Gauteng te betoog is daar êrens `n skroef los. Dringende gesprek hieroor is nou nodig.
Die bepalende rol wat skoolhoofde speel, kan ook nie onderskat word nie. Dit is duidelik dat infrastruktuur alleen nie die sukses van skole bepaal nie. In baie arm woongebiede vaar sommige skole vrot en ander goed. Waarom? Leierskap speel ’n deurslaggewende rol. Programme vir die verdere opleiding en bemagtiging van hoofde moet versnel word. Indien dit nie slaag nie, moet afleggings oorweeg word.
Die onderwys sal ook nie slaag sonder groter betrokkenheid van ons ouergemeenskappe nie. Groter betrokkenheid by bestuursliggame, maar ook direkte dienslewering aan skole, moet deur kerke aangemoedig word.
Die vraag is ook gevra of kerkskole nie weer op groter skaal gestig moet word nie. Dit is ’n komplekse saak waaroor daar gedink sal moet word. Daar was `n tyd toe kerkskole `n reuse rol in ons land gespeel het. Ons eie president Mandela is `n produk van so ‘n skool. Met die geld wat tans betrokke is, wonder `n mens of die kerk nie eerder `n groter ondersteunende en profetiese rol moet speel nie. Op `n vraag of kerke nog mag, het Minister Manuel geantwoord: “You don’t need to ask anyone permission!” Die skep van aanvullende onderwys- en mentorskap-programme deur kerke moet nou ernstig oorweeg word. Daar bestaan steeds enorme kapasiteit binne kerke om dit te doen. So kan kundigheid kinders byvoorbeeld voorberei met die oog op naskoolse onderrig, universiteite, beurse, ens.
Daar is gelukkig ook reeds talle stories van hoop. Die wiel hoef nie weer uitgevind te word nie. Ons het ’n verantwoordelikheid om hierdie sogenaamde “beste praktyk” verhale so wyd as moontlik te versprei.
Kerke sal ’n baie sterk profetiese stem oor dissipline, morele gedrag, roeping van onderwysers, die etos van onderwysers en veel meer, moet laat hoor. Laat ons dit weer sê: Die stand van ons onderwys het baie te doen met die gebrek aan morele vesel onder baie onderwysers en ouers. Kerke mag nie hul roeping en opdrag in die dae geringskat nie. Die lewe van ons kinders, nou en môre – ons toekoms – is op die spel.
Ons dank nogmaals aan die volgende inleidende sprekers wat die konferensie moontlik gemaak het: Prof Nico Koopman, minister Trevor Manuel, Paul Colditz, provinsiale minister Donald Grant, Christo van der Rheede, Proff. Servaas van den Berg en Piet Naudé, Dr. Theuns Eloff, Chris Klopper, Randall van den Heever en Rhoda Kadalie